ค่า K คืออะไร คำนวณอย่างไร ได้เงินชดเชยเมื่อไร

ค่า K (Escalation Factor) คือตัวเลขดัชนีที่ใช้วัดการเปลี่ยนแปลงของค่างานก่อสร้าง ระหว่างช่วงที่เปิดซองประกวดราคา กับช่วงที่ส่งงานแต่ละงวด¹

ถ้าค่า K ของงวดใดมากกว่า 1.04 ผู้รับเหมาขอรับเงินชดเชยได้ ถ้าน้อยกว่า 0.96 หน่วยงานจะเรียกเงินคืน โดยหักจากค่างานงวดถัดไปหรือจากหลักประกันสัญญา²

เงินที่ปรับเพิ่มหรือลดคิดเฉพาะส่วนที่เกิน 4% เท่านั้น 4% แรกไม่นำมาคิด³

ตอนนี้มีงานภาครัฐทุกประเภทเปิดรับข้อเสนอในระบบ Bid in Thai 9,332 โครงการ (ดูเฉพาะงานก่อสร้าง)

ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย เงื่อนไขที่ใช้จริงคือที่เขียนไว้ในสัญญาของคุณ มาตรการผ่อนผันชั่วคราวปี 2569 ครบกำหนดแล้วเมื่อ 30 ก.ย. 2569 งวดที่ส่งมอบตั้งแต่ 1 ต.ค. 2569 กลับไปใช้ ±4% (ดูหัวข้อด้านล่าง)

ใช้ค่า K ได้เมื่อไร

ค่า K ใช้ได้เฉพาะงานที่ผู้รับเหมารับจากส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจ หรือองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และสัญญาต้องระบุชัดว่าเป็น "สัญญาแบบปรับราคาได้"¹

งานก่อสร้างที่ใช้ค่า K ได้มี 5 ประเภท รวม 35 สูตร รวมถึงงานปรับปรุงและซ่อมแซมของงานประเภทนั้นด้วย

1. งานอาคาร 1 สูตร
2. งานดิน 3 สูตร
3. งานทาง 7 สูตร
4. งานชลประทาน 7 สูตร
5. งานระบบสาธารณูปโภค 17 สูตร⁴

สัญญาแบบปรับราคาได้มักระบุสูตรของประเภทงานไว้แล้ว และสอบถามรายละเอียดสูตรได้ที่สำนักงบประมาณ⁵

ดูสูตรทั้ง 35 สูตรได้ที่ price.moc.go.th⁶

ค่า K คำนวณจากอะไร

ตัวเลขในสูตรคือดัชนีราคา 13 ตัว ซึ่งกองดัชนีเศรษฐกิจการค้า สำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า (สนค.) กระทรวงพาณิชย์ จัดทำและเผยแพร่ทุกเดือน⁷

ตัวอย่างดัชนีที่ใช้บ่อย⁸

• M ดัชนีราคาวัสดุก่อสร้าง (ไม่รวมเหล็กและซีเมนต์)
• S ดัชนีราคาเหล็ก
• C ดัชนีราคาซีเมนต์
• I ดัชนีราคาผู้บริโภคของประเทศ

ดาวน์โหลดตัวเลขดัชนีรายเดือนได้ที่เว็บไซต์ price.moc.go.th ในหัวข้อดัชนีราคาที่ใช้คำนวณค่า K⁹

ตัวอย่างสูตรงานอาคาร: K = 0.25 + 0.15 It/Io + 0.10 Ct/Co + 0.40 Mt/Mo + 0.10 St/So⁶

ตัวห้อย o (เช่น Io) คือดัชนีเดือนเปิดซองประกวดราคา ตัวห้อย t (เช่น It) คือดัชนีเดือนที่ส่งมอบงานงวดนั้น ตามตัวอย่างของ สนค.¹⁰

กติกาการคำนวณ: ใช้ทศนิยม 3 ตำแหน่งทุกขั้นตอนโดยไม่ปัดเศษ และหารดัชนีให้เสร็จก่อน แล้วจึงนำไปคูณกับตัวเลขคงที่หน้าอัตราส่วนนั้น¹¹

ถ้าสัญญาเดียวมีงานหลายประเภท ต้องแยกค่างานแต่ละประเภทให้ชัด และใช้สูตรให้ตรงกับประเภทงาน¹¹

ตัวอย่างการคำนวณค่า K: ได้เงินชดเชยเท่าไร

ตัวอย่างจาก สนค. คืองานก่อสร้างอาคารเรียน 1 หลัง มูลค่า 2,570,000 บาท ใช้สูตรงานอาคาร (ตัวอย่างเดิมของ สนค. ใช้ดัชนีปี 2533)¹⁰

ที่มา: ตัวอย่างการคำนวณในถาม-ตอบเรื่องค่า K ของ สนค. กระทรวงพาณิชย์ (ข้อ 9) แสดงงวด 1–3 จาก 5 งวด หน่วย: บาท

งวดที่ 1 ส่งงานเดือนกรกฎาคม 2533 ดัชนีเดือนนั้นทำให้ค่า K ได้ 1.027¹⁰

ค่า K 1.027 ยังไม่เกิน 4% จึงไม่ได้เงินชดเชย¹⁰

งวดที่ 2 ค่า K ได้ 1.046 ส่วนที่เกินคือ 1.046 − 1.04 = 0.006 เงินชดเชยจึงเท่ากับ 0.006 × 385,500 = 2,313 บาท¹⁰

งวดที่ 3 ค่า K ได้ 1.090 ส่วนที่เกินคือ 0.050 เงินชดเชยเท่ากับ 0.050 × 385,500 = 19,275 บาท¹⁰

สรุปสูตรจากตัวอย่าง: เงินชดเชย = (ค่า K − 1.04) × มูลค่างวดงาน และถ้าค่า K ต่ำกว่า 0.96 จะคิดส่วนที่ต่ำกว่าเพื่อเรียกเงินคืนในทำนองเดียวกัน

ส่งงานช้า ต่อสัญญา และการรับเงิน

ถ้าส่งงานไม่ทันตามสัญญาเพราะความผิดของผู้รับจ้าง จะใช้ค่า K ของเดือนสุดท้ายตามอายุสัญญา หรือของเดือนที่ส่งงานจริง แล้วแต่ตัวไหนน้อยกว่า¹²

ถ้างานล่าช้าเพราะเหตุสุดวิสัยและหน่วยงานอนุมัติให้ต่อสัญญา ผู้รับเหมายังใช้ค่า K ในช่วงที่ต่อสัญญาได้¹³

ค่างานแต่ละงวดจะจ่ายตามสัญญาไปก่อน ส่วนเงินเพิ่มหรือลดจากค่า K จะคำนวณได้เมื่อดัชนีของเดือนที่ส่งงานงวดนั้นออกแล้ว¹⁴

กำหนดเวลาสำคัญ: ผู้รับเหมาต้องติดต่อขอรับเงินชดเชยภายใน 90 วัน นับจากวันที่ส่งมอบงานงวดสุดท้าย ถ้าพ้นกำหนดจะเรียกร้องไม่ได้อีก และคิดดอกเบี้ยจากรัฐไม่ได้แม้จ่ายข้ามปีงบประมาณ¹⁵

ค่า K ±2% ปี 2569: ครบกำหนด 30 ก.ย. 2569 แล้ว

ตามมติคณะรัฐมนตรีวันที่ 19 พฤษภาคม 2569 และหนังสือสำนักงบประมาณลงวันที่ 28 พฤษภาคม 2569 มีการผ่อนผันเป็นการชั่วคราว 2 เรื่อง¹⁶

1. ใช้เกณฑ์ ±2% แทน ±4% เฉพาะงวดงานที่ส่งมอบระหว่าง 28 ก.พ. ถึง 30 ก.ย. 2569
2. ใช้ดัชนีเดือนที่หัวหน้าหน่วยงานเห็นชอบราคากลาง แทนเดือนเปิดซอง เฉพาะสัญญาที่ลงนามระหว่าง 28 ก.พ. ถึง 30 ก.ย. 2569

งวดที่ส่งมอบในช่วงมาตรการคิดเงินชดเชยจากส่วนที่เกิน 1.020 (หรือเรียกคืนส่วนที่ต่ำกว่า 0.980) โดยปรับเฉพาะงวดงานที่ส่งมอบระหว่าง 28 ก.พ. ถึง 30 ก.ย. 2569 เท่านั้น เช่น ถ้างวดที่ 1 ในตัวอย่างด้านบนส่งมอบในช่วงนี้ ค่า K 1.027 จะได้ (1.027 − 1.020) × 514,000 = 3,598 บาท แทนที่จะไม่ได้เลย¹⁶

สัญญาที่ลงนามในช่วงนี้ใช้ดัชนีเดือนที่เห็นชอบราคากลางแทนเดือนเปิดซอง และสัญญาที่ทั้งลงนามและส่งมอบบางงวดในช่วงนี้ ใช้ทั้งสองข้อ¹⁷

มาตรการนี้ครบกำหนดแล้วเมื่อ 30 ก.ย. 2569 และจนถึงวันที่ 1 ต.ค. 2569 ยังไม่พบมติคณะรัฐมนตรีหรือหนังสือสำนักงบประมาณที่ขยายเวลามาตรการนี้

หนังสือ ว190 ใช้เฉพาะช่วงวันที่ข้างต้น เมื่อไม่มีการขยาย งวดที่ส่งมอบตั้งแต่ 1 ต.ค. 2569 จึงกลับไปใช้หลักปกติ ±4% และสัญญาที่ลงนามตั้งแต่ 1 ต.ค. 2569 ใช้เดือนเปิดซองประกวดราคาเป็นเดือนฐานตามปกติ

เกณฑ์ ±2% ดูจากวันส่งมอบงวดงาน งวดที่ส่งมอบภายใน 30 ก.ย. 2569 จึงยังคิดตามเกณฑ์ ±2% แม้ดัชนีเดือนนั้นจะออก หรือยื่นขอเงินชดเชยหลัง 1 ต.ค. 2569 ก็ตาม

แต่ยังต้องติดต่อขอรับเงินชดเชยภายใน 90 วัน นับจากวันที่ส่งมอบงานงวดสุดท้ายตามปกติ¹⁵

ตัวอย่าง: สัญญาลงนามเดือน ส.ค. 2569 และส่งงวดงานเดือน พ.ย. 2569 งวดนั้นใช้เกณฑ์ ±4% เพราะส่งมอบหลัง 30 ก.ย. 2569 ส่วนเดือนฐาน ว190 กำหนดจากวันลงนามสัญญา สัญญานี้จึงใช้เดือนที่เห็นชอบราคากลาง หากไม่แน่ใจ ให้สอบถามหน่วยงานผู้ว่าจ้าง

หนังสือฉบับเดียวกันระบุว่า ถ้าสถานการณ์เปลี่ยนไป สำนักงบประมาณอาจทบทวนมาตรการและเสนอคณะรัฐมนตรีอีกครั้ง ก่อนคำนวณให้ตรวจสอบหนังสือล่าสุดของสำนักงบประมาณ¹⁶

เช็กลิสต์สำหรับผู้รับเหมา

1. ก่อนยื่นราคา: ดูในประกาศและร่างสัญญาว่าเป็นสัญญาแบบปรับราคาได้หรือไม่ และใช้สูตรไหน
2. จดเดือนฐานไว้: เดือนเปิดซองประกวดราคา (หรือเดือนเห็นชอบราคากลาง ถ้าสัญญาลงนามระหว่าง 28 ก.พ. ถึง 30 ก.ย. 2569)
3. แยกค่างานตามประเภท ถ้าสัญญามีงานหลายประเภท
4. ส่งงานให้ทันสัญญา เพราะถ้าล่าช้าจากความผิดของผู้รับจ้าง จะได้ค่า K ตัวที่น้อยกว่า
5. ยื่นขอเงินชดเชยภายใน 90 วัน นับจากวันส่งมอบงานงวดสุดท้าย

อ่านเพิ่ม: e-bidding คืออะไร เทียบวิธีจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ

คำถามที่พบบ่อย

ค่า K คืออะไร

ค่า K หรือ Escalation Factor คือตัวเลขดัชนีที่วัดการเปลี่ยนแปลงของค่างานก่อสร้าง ระหว่างช่วงเปิดซองประกวดราคากับช่วงส่งงานแต่ละงวด ใช้กับสัญญาแบบปรับราคาได้ของหน่วยงานรัฐ

ค่า K ต้องเกินเท่าไรถึงได้เงินชดเชย

ตามเกณฑ์ปกติ ค่า K ของงวดนั้นต้องมากกว่า 1.04 และคิดเงินชดเชยเฉพาะส่วนที่เกิน 1.04 ถ้าต่ำกว่า 0.96 หน่วยงานจะเรียกเงินคืน

เกณฑ์ค่า K ±2% ยังใช้อยู่ไหม

มาตรการ ±2% ครบกำหนดเมื่อ 30 ก.ย. 2569 และจนถึงวันที่ 1 ต.ค. 2569 ยังไม่พบการขยายเวลา เกณฑ์ดูจากวันส่งมอบงวดงาน งวดที่ส่งมอบระหว่าง 28 ก.พ. ถึง 30 ก.ย. 2569 ยังคิดจากส่วนที่เกิน 1.020 แม้จะคำนวณหรือยื่นขอหลัง 1 ต.ค. 2569 (ภายในกำหนด 90 วันตามปกติ) ส่วนงวดที่ส่งมอบตั้งแต่ 1 ต.ค. 2569 ใช้เกณฑ์ ±4% ตามปกติ

งานแบบไหนใช้ค่า K ได้

งานก่อสร้างของส่วนราชการ รัฐวิสาหกิจ หรือท้องถิ่น ที่สัญญาระบุว่าเป็นสัญญาแบบปรับราคาได้ แบ่งเป็น 5 ประเภท คืองานอาคาร งานดิน งานทาง งานชลประทาน และงานระบบสาธารณูปโภค รวม 35 สูตร

ขอเงินชดเชยค่า K ได้ภายในกี่วัน

ภายใน 90 วัน นับจากวันที่ส่งมอบงานงวดสุดท้าย ถ้าพ้นกำหนดจะเรียกร้องไม่ได้อีก

ดัชนีค่า K ดูได้ที่ไหน

สนค. กระทรวงพาณิชย์ เผยแพร่ดัชนีทั้ง 13 ตัวทุกเดือน ดาวน์โหลดได้ที่เว็บไซต์ price.moc.go.th

หางานก่อสร้างภาครัฐ

ดูงานก่อสร้างภาครัฐที่เปิดรับทั่วประเทศ แล้วตั้งแจ้งเตือนให้ส่งงานก่อสร้างใหม่ที่ตรงกับงานที่คุณรับทำ

• สมัครสมาชิกฟรี และตั้งแจ้งเตือนงาน
• ดูงานก่อสร้างที่เปิดรับ

รับงานแบบนี้ทางอีเมลทุกเช้า ฟรี

เลือกงานที่คุณรับทำ แล้วเราจะส่งประกาศใหม่ให้ทุกเช้า

สมัครสมาชิกฟรี

มีบัญชีแล้ว? เข้าสู่ระบบ

แหล่งอ้างอิง

---

ตรวจสอบล่าสุด 1 ตุลาคม 2569

1. ถามตอบเกี่ยวกับค่า K (ดัชนีเพื่อใช้ประกอบการคำนวณหา Escalation Factors (K)) · สนค. กระทรวงพาณิชย์ (tpso.go.th), ไม่ระบุวันที่ (ถาม-ตอบ ข้อ 1) เปิดต้นฉบับ ↗ ↩^¹ ↩^²

2. ถามตอบเกี่ยวกับค่า K (ดัชนีเพื่อใช้ประกอบการคำนวณหา Escalation Factors (K)) · สนค. กระทรวงพาณิชย์ (tpso.go.th), ไม่ระบุวันที่ (ถาม-ตอบ ข้อ 8) เปิดต้นฉบับ ↗ ↩

3. ถามตอบเกี่ยวกับค่า K (ดัชนีเพื่อใช้ประกอบการคำนวณหา Escalation Factors (K)) · สนค. กระทรวงพาณิชย์ (tpso.go.th), ไม่ระบุวันที่ (ถาม-ตอบ ข้อ 9 (ส่วนที่เกิน 4%)) เปิดต้นฉบับ ↗ ↩

4. ถามตอบเกี่ยวกับค่า K (ดัชนีเพื่อใช้ประกอบการคำนวณหา Escalation Factors (K)) · สนค. กระทรวงพาณิชย์ (tpso.go.th), ไม่ระบุวันที่ (ถาม-ตอบ ข้อ 5) เปิดต้นฉบับ ↗ ↩

5. ถามตอบเกี่ยวกับค่า K (ดัชนีเพื่อใช้ประกอบการคำนวณหา Escalation Factors (K)) · สนค. กระทรวงพาณิชย์ (tpso.go.th), ไม่ระบุวันที่ (ถาม-ตอบ ข้อ 6) เปิดต้นฉบับ ↗ ↩

6. สูตรการปรับราคา 35 สูตร (ค่าก่อสร้าง) · กระทรวงพาณิชย์ (price.moc.go.th), ไม่ระบุวันที่ (สูตรที่ 1 งานอาคาร; PDF หน้า 1) เปิดต้นฉบับ ↗ ↩^¹ ↩^²

7. ถามตอบเกี่ยวกับค่า K (ดัชนีเพื่อใช้ประกอบการคำนวณหา Escalation Factors (K)) · สนค. กระทรวงพาณิชย์ (tpso.go.th), ไม่ระบุวันที่ (ถาม-ตอบ ข้อ 7) เปิดต้นฉบับ ↗ ↩

8. ถามตอบเกี่ยวกับค่า K (ดัชนีเพื่อใช้ประกอบการคำนวณหา Escalation Factors (K)) · สนค. กระทรวงพาณิชย์ (tpso.go.th), ไม่ระบุวันที่ (ถาม-ตอบ ข้อ 3) เปิดต้นฉบับ ↗ ↩

9. ถามตอบเกี่ยวกับค่า K (ดัชนีเพื่อใช้ประกอบการคำนวณหา Escalation Factors (K)) · สนค. กระทรวงพาณิชย์ (tpso.go.th), ไม่ระบุวันที่ (ถาม-ตอบ ข้อ 13) เปิดต้นฉบับ ↗ ↩

10. ถามตอบเกี่ยวกับค่า K (ดัชนีเพื่อใช้ประกอบการคำนวณหา Escalation Factors (K)) · สนค. กระทรวงพาณิชย์ (tpso.go.th), ไม่ระบุวันที่ (ถาม-ตอบ ข้อ 9 (ตัวอย่างการคำนวณ)) เปิดต้นฉบับ ↗ ↩^¹ ↩^² ↩^³ ↩^⁴ ↩^⁵ ↩^⁶

11. ถามตอบเกี่ยวกับค่า K (ดัชนีเพื่อใช้ประกอบการคำนวณหา Escalation Factors (K)) · สนค. กระทรวงพาณิชย์ (tpso.go.th), ไม่ระบุวันที่ (ถาม-ตอบ ข้อ 9 (วิธีคำนวณ)) เปิดต้นฉบับ ↗ ↩^¹ ↩^²

12. ถามตอบเกี่ยวกับค่า K (ดัชนีเพื่อใช้ประกอบการคำนวณหา Escalation Factors (K)) · สนค. กระทรวงพาณิชย์ (tpso.go.th), ไม่ระบุวันที่ (ถาม-ตอบ ข้อ 9 (ส่งงานล่าช้า)) เปิดต้นฉบับ ↗ ↩

13. ถามตอบเกี่ยวกับค่า K (ดัชนีเพื่อใช้ประกอบการคำนวณหา Escalation Factors (K)) · สนค. กระทรวงพาณิชย์ (tpso.go.th), ไม่ระบุวันที่ (ถาม-ตอบ ข้อ 10) เปิดต้นฉบับ ↗ ↩

14. ถามตอบเกี่ยวกับค่า K (ดัชนีเพื่อใช้ประกอบการคำนวณหา Escalation Factors (K)) · สนค. กระทรวงพาณิชย์ (tpso.go.th), ไม่ระบุวันที่ (ถาม-ตอบ ข้อ 9 (การจ่ายเงิน)) เปิดต้นฉบับ ↗ ↩

15. ถามตอบเกี่ยวกับค่า K (ดัชนีเพื่อใช้ประกอบการคำนวณหา Escalation Factors (K)) · สนค. กระทรวงพาณิชย์ (tpso.go.th), ไม่ระบุวันที่ (ถาม-ตอบ ข้อ 11) เปิดต้นฉบับ ↗ ↩^¹ ↩^²

16. หนังสือสำนักงบประมาณ ด่วนที่สุด ที่ นร 0719.1/ว190 เรื่อง ซักซ้อมความเข้าใจเกี่ยวกับวิธีปฏิบัติการผ่อนผันวิธีการคำนวณเงินชดเชยค่างานก่อสร้างตามสัญญาแบบปรับราคาได้ (ค่า K) เป็นการชั่วคราว ตามนัยมติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 19 พฤษภาคม 2569 · สำนักงบประมาณ (bb.go.th), 28 พ.ค. 2569 (ย่อหน้าแรก และข้อ 1; PDF หน้า 1) เปิดต้นฉบับ ↗ ↩^¹ ↩^² ↩^³

17. หนังสือสำนักงบประมาณ ด่วนที่สุด ที่ นร 0719.1/ว190 เรื่อง ซักซ้อมความเข้าใจเกี่ยวกับวิธีปฏิบัติการผ่อนผันวิธีการคำนวณเงินชดเชยค่างานก่อสร้างตามสัญญาแบบปรับราคาได้ (ค่า K) เป็นการชั่วคราว ตามนัยมติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 19 พฤษภาคม 2569 · สำนักงบประมาณ (bb.go.th), 28 พ.ค. 2569 (ข้อ 2; PDF หน้า 2) เปิดต้นฉบับ ↗ ↩